Castratie bij biggen

Castreren van biggen is geen recent verschijnsel. Toch kwam het recent en behoorlijk vaak in opspraak. Het fenomeen dateert van voor de tijd van de Romeinen. Het zou ontstaan zijn 4000 – 3000 jaar voor Christus. Het jaar één na Christus had men zelfs een boek beschikbaar waar in detail werd uitgelegd hoe een big van zijn weke delen moest ontdaan worden.

De publieke opinie vindt vandaag dat biggen niet meer mogen gecastreerd worden. Tegelijkertijd willen ze echter geen afschuwelijke berengeur meer als ze hun varkenslapje braden. Dit gaat ondanks vorderingen op wetenschappelijk niveau nog altijd niet samen, dus moet er een compromis gemaakt worden. De meerderheid probeert zijn geweten te sussen door verdoofde castratie op te leggen aan de bio-industrie.

Ik vind echter -en daarmee zal ik me voorlopig in de absolute minderheid bevinden- dat men gewoon moet doorgaan zoals men bezig is. Castreren dus. -Ja, onverdoofd. Tot op het moment dat door andere maatregelen het risico op de berengeur nihil is en er totaal kan gestopt worden met castreren (een opluchting voor de boer). Helaas zijn die andere maatregelen er nog niet, hoewel er interessante onderzoeken lopende zijn in de richting van genetische manipulatie waarbij het berengeur-gen wordt uitgeschakeld. Tot die tijd wil ik de boer echt niet opzadelen met dure, arbeidsintensieve en sowieso tijdelijke alternatieven, terwijl chirurgische castratie zoals het nu bestaat een goedkope en snelle oplossing is waarbij zowel boer als consument gebaat zijn.

Vervreemding van de natuur

Na duizenden jaren van jongleren met messen en ballen, beseft men plots dat castreren pijnlijk is. Waar was alle heisa van 4000 voor Chr. tot en met 1846 na Chr.? O ja, juist, toen was minstens 46% van de bevolking rechtstreeks betrokken bij de agrarische sector, tegenover een 2% vandaag. Zou vervreemding van de natuur ermee te maken kunnen hebben? Misschien wel, maar aangezien 98% van de bevolking zou zeggen van niet, zal ik hier in dit artikel niet over uitweiden en wil ik dit punt voorlopig in het midden laten.

Huidige situatie; een schets

Tegenwoordig praat iedereen over castratie alsof men exact weet waarover men het heeft. Maar de realiteit is anders. Men weet er over het algemeen geen bal van. Dit is ruwweg een indruk van hoe castratie zich ontwikkeld heeft van karakterbehandeling tot preventiemaatregel.

• Gecastreerde dieren zijn handelbaarder, dus men voerde castratie uit. (cf. Romeins boek uit 1 na Chr.)
  Naast dit voordeel, had men ook nog extra vetopbouw. Dit dikkere vetlaagje werd vroeger enorm geapprecieerd en het was dus ook een norm. Men wist dat vlees van ongecastreerde beren mogelijks een onaangename geur kon verspreiden, dus het was mooi meegenomen dat ook dit probleem niet meer bestond door het castreren. Men kon ook makkelijker de reproductie in de hand houden en inteelt voorkomen. Castreren ontstond dus door een reeks van positieve gevolgen die in die tijd en cultuur van belang waren.

  Men ging na verloop van tijd echter in slachthuizen, op systematische wijze, gegroepeerd slachten omdat de omvang in de loop der eeuwen enorm ging uitbreiden. Vooral dan vanaf medio twintigste eeuw, toen schaalvergroting door industrialisatie van de veeteelt een norm werd.

• De consument krijgt een alsmaar intenser luxeleven waardoor problemen zich minder vaak opdringen dan vroeger.
  Concreet, men heeft geen honger meer, drinkwater komt uit een kraan, gas, elektriciteit en alle nutsvoorzieningen worden thuis geleverd. Voedingswaren kan men in grote winkels halen. Er moet nergens meer over wakker gelegen worden. Men heeft een barricade opgeworpen tegen armoede en ontbering: men heeft de natuur gecamoufleerd en er manieren op bedacht om alles zo aangenaam mogelijk weer te geven.

  Als er zich dan plots een probleem voordoet, vervagen alle wereldproblemen in het niets, want dan is dit specifieke probleem top-prioriteit. Door het grote contrast dat ontstaat in een zorgeloos luxeleven waar plots een probleem opduikt, weet men niet meer hoe men daarmee om moet gaan en gaat men overdrijven en ondoordachte beslissingen nemen.

• Slachthuizen merken dat door kieskeuriger consumentengedrag het vlees van ongecastreerde beren gemeden wordt.
  De geur wordt namelijk erg onaangenaam ervaren door de consument. Weg daarmee! Hier waren concreet dus twee opties: A) men loopt het risico dat consumenten minder kopen door vlees te blijven aanbieden van ongecastreerde beren. Of B) men neemt al het risico weg door de boer met financiële drukmiddelen te dwingen om te castreren.

  Iedere weldenkende mens kiest een optie zonder risico’s als een keuze zich opdringt. Men neemt dus maatregelen van economisch belang, door middelen in te schakelen die al eeuwen en eeuwen uitgeoefend worden: castratie. De boer zal dus niet klagen, want hij doet het al sinds jaar en dag. Men gaat hierop als slachthuis echter strenger controleren, om het voor de boer aanlokkelijker te maken om de puntjes op de i te zetten. Voor ongecastreerde beren worden boeren amper betaald, wat voor de boer een grote verliesoperatie betekent als ze per ongeluk een beer niet castreren. Dus kort geschetst, is de boer tevreden omdat hij weet dat hij kan rekenen op een eerlijke prijs voor gecastreerd vlees, de slachthuizen zijn tevreden met de inzet van de boer want hij zal nu een zekerder marktpositie innemen en de consument is uiteraard tevreden met de garanties van het slachthuis uit.

  Een win-win-win operatie.

• Plots, na verschillende luxe generaties, wordt men weer geconfronteerd met de waarheid: biggen worden gecastreerd.
  Ondertussen is men al de reden vergeten waarom slachthuizen enkel vlees van gecastreerde beren aanbieden; de kieskeurige consumenten zelf. Dat maakt allemaal niks uit want er is een enorm (gewetens)probleem bij de consument: “biggen worden gecastreerd, laten we vlug de boer en de slachthuizen de schuld geven!”. Laten we de boer met andere woorden dwingen ons probleem te betalen.

Berengeur

Laten we eerst even ingaan op het grootste voordeel van castratie. Het voordeel waarmee zowel de consument als de boer zijn voordeel deed: castratie ter preventie van de berengeur, door de stoffen androstenon, een feromoon (seksuele lokstof) en skatol. 1,2 % van het vlees afkomstig van ongecastreerde beren ontwikkelt berengeur bij het bakken van het vlees . Als we uiteraard de bronnen voorhanden mogen geloven, want iedereen heeft het natuurlijk al langer in de gaten: wetenschappelijke onderzoeken durven elkaar al eens tegenspreken. Andere bronnen hebben het bijvoorbeeld over “tot 40 procent van het vlees”. Tot zover de betrouwbaarheid van informatie met wetenschappelijke ondersteuning.

Uitdaging voor de liefhebber die graag harde bewijzen ziet (ruikt?): houd een beer in je tuin tot hij mag geslacht worden, uiteraard full-option met testikel pakket. Ruik daarna de essenties van berenlijfgeuraroma’s als het vlees ligt te sudderen in de pan. En onthoud: natuurlijk en biologisch vlees van een scharrelvarken. Wat er nog van de tuin overblijft, daar kun je misschien als oorlogsgebied een paintballzaak mee opstarten. Of meer varkens houden natuurlijk, voor wie de smaak te pakken heeft. Wedden dat je vlug weer aan het “normale” vlees gaat?

Om de draad weer op te pakken: Vandaag is onverdoofd castreren nog steeds een gangbare praktijk in zowat alle landen. Alleen in Ierland en Groot-Britannië is geen sprake van castratie omdat de varkens daar op een lager gewicht geslacht worden, op maat van de plaatselijke bacon-industrie. Duitsland is het land met de meeste inwoners in Europa en tegelijk de grootste importeur van varkensvlees uit België en Nederland. Duitsers zijn echter de kieskeurigste Europeanen wat vlees betreft met risico op berengeur. Men weigert dit vlees pertinent te importeren omdat ze er echt van over de nek gaan.

Vind ik dit erg? Hoegenaamd niet! Ik heb zelf ook een luxeleven en ik geniet ook af en toe van een lekker stukje vlees. Maar ik mag er niet aan denken dat ik tijdens een diner voor vrienden of familie, of erger, een zakendiner in privésfeer, een heerlijke maaltijd aan het bereiden ben, tot op het moment dat ik het vlees in de pan gooi. Als er dan een penetrante pisgeur boven de pan komt uitwasemen, dan is alles om zeep natuurlijk. Maar ik vind het in tegenstelling tot anderen wel aanvaardbaar dat biggen ter preventie van dergelijke ongemakken worden gecastreerd op een manier zoals die al eeuwen wordt uitgeoefend. Uiteraard, zoals ik al zei, tot op het moment dat er een alternatief opduikt waardoor het castreren volledig kan gestopt worden.

Twee opties?

Op dit vraagstuk is, in tegenstelling tot wat de algemene bevolking veronderstelt, geen pasklaar antwoord. Om tot een consensus te komen, moeten alle voor- en nadelen van alle opties overwogen worden. Wie dat doet, zal er achter komen dat er oplossingen bestaan, maar dat men deze niet kan verwezenlijken door de doorgedreven hypocrisie van een contradictorisch verwachtingspatroon. Vaak is dit gedachtenpatroon op naïef idealisme gestoeld.

Optie één: Castreren

Castreren is een optie, maar niet zonder meer. Er zou namelijk alleen verdoofd mogen gecastreerd worden. Is dit wel nodig? Is dit de enige oplossing? Wat is er allemaal mogelijk? Voor we hierop kunnen overgaan, moeten we eerst een beeld kunnen vormen van de voor- en nadelen van castreren.

Voordelen van het castreren

Het zal een aantal mensen wellicht verbazen, maar castratie biedt dus een reeks voordelen waar men in alle waarschijnlijkheid nog niks van wist. Voor de duidelijkheid heb ik een lijstje opgesteld aan de hand van wetenschappelijke onderzoeken (pdf document) door instellingen in Vlaanderen (ILVO), Nederland (UR Wageningen) en PIGCAS (Europa onderzoek). Ook de nadelen en alternatieven (zie stuk hieronder) zijn onder andere gebaseerd op deze en andere onderzoeken.

• Liquidatie van de berengeur
• Reproductie / inteelt onder controle houden
  
• Beter handelbaar / gereduceerde agressie
  Naast het feit dat berengeur dus niet meer mogelijk is na castratie, is er ook een voordeel op vlak van karakter. Gecastreerde dieren zijn beter handelbaar en minder agressief. Klik op de link om dit in een wetenschappelijk onderzoek bevestigd te zien.Dit is trouwens niet enkel zo bij varkens, maar bij vele diersoorten. Denk maar aan uw gecastreerde kater. Ook bij paarden wordt de ingreep vaak uitgevoerd. Ik bedoel maar, ga jij je dochter laten paardrijden op een agressieve hengst?
• Gereduceerd seksueel gedrag
  Aansluitend op vorig punt, wordt in hetzelfde onderzoek ook dezelfde conclusie getrokken omtrent het seksuele gedrag. Een sterke reductie dus, waardoor rust in de groep beter kan gewaarborgd worden.
• Extra vetlaagje
  Vandaag de dag is ook gezondheid een hot topic, dus dit voordeel is niet echt meer actueel te noemen. Toch is dit een van de voornaamste redenen geweest om castratie uit te voeren. Het cullinaire aspect was bij de bon-vivant, de bourgondiër, de levensgenieter destijds een belangrijk onderdeel van het leven. Het vetlaagje gaf een interessante structuur en een rijke smaak aan het geheel.

Nadelen van het castreren

Voordelen zijn er dus zeker, maar natuurlijk ook nadelen. Het dier zelf ervaart uiteraard pijn bij deze ingreep. Blijkbaar groeien gecastreerde beren minder snel, dus hierin zit ook een economisch nadeel. De extra arbeid die bij castratie komt kijken, speelt eveneens een belangrijke rol. En een zeer aangenaam werkje is het ook al niet, daar kan iedereen het alvast over eens zijn. Als castratie wordt afgeschaft, zou de agrarische sector de eerste zijn om te juichen… maar het gebeurt niet. Waarom toch?

Geen afdoende alternatieven

Er zijn nog altijd geen werkbare alternatieven voorhanden. “Toch wel”, zal de naïeve stadsmens zeggen, “er is CO2 verdoving en er zijn injecties met Lidocaïne…”. Helaas beseft deze stadsmens niet dat al zijn grillen op de nek van de veehouders terechtkomen. Er is namelijk sprake van

• extra arbeid
• extra financiële lasten
• in geval van Lidocaïne: residuen in het vlees
• vaak ook niet voldoende uitgewerkte alternatieven.

De consument stelt dus graag zijn eisen, maar voorstellen om (op zijn minst) een deel van de lasten te dragen worden stil gezwegen. How convenient.

Alternatieven zijn er dus wel (zie verder), maar beslis straks zelf of deze alternatieven werkelijk een duurzame oplossing kunnen bieden.

Daarnaast is het nog maar de vraag of al deze alternatieven werkelijk het dierenwelzijn verbeteren. Is de remedie niet erger dan de kwaal? Wie hier terecht gegronde twijfels bij heeft, kan misschien nadenken over de mogelijke oplossing die iedereen waarschijnlijk het beste vindt: niet castreren.

Optie twee: Niet castreren

Niet castreren klinkt de meest heldhaftige oplossing, maar er worden resoluut een aantal struikelblokken over het hoofd gezien.

• De consument wil geen berengeur
  Deze zal dus moeten geliquideerd worden op een of andere manier. Eventueel door genetische manipulatie. Maar ook dat is een controversiële piste voor (dezelfde) consument die het castreren wil afschaffen. Dus deze oplossing laten we even links liggen.
• Sociaal probleem
  Zeugen gaan in het wild bij elkaar leven in groepjes. Beren daarentegen scheiden zich af en gaan over het algemeen alleen leven. Toch blijft de realiteit dat er 50% beertjes geboren worden als een zeug haar jongen ter wereld brengt. Deze 50% moeten ook kunnen opgroeien. Hoe zit het dan met de inspanningen die de veehouder geleverd heeft om de dieren in ruime groepen te gaan huisvesten op aandringen van de consument?Moet hij zijn overall aan de kapstok laten hangen en terugvallen op het betrouwbare gepantserde harnas uit de tijd waar mannen nog helden waren? Als hij door zijn in groep gehouden ongecastreerde beren zal moeten lopen om zijn dagelijkse controles uit te oefenen, zal hij over een grote portie zelfvertrouwen moeten beschikken. Lenigheid en ridderlijke ontwijktechnieken zullen ook goed van pas komen als de agressieve beesten met hun slagtanden enkele levensbedreigende manoeuvres uithalen.

  Als we niet gaan castreren, zullen we er dus moeten over nadenken de beren gescheiden te houden en alleen of desnoods in kleine groepjes te houden, maar daar wil de consument ook niks van horen. Deze oplossing is dus ook niet bespreekbaar.

Optie drie: een alternatief uitzoeken

Eindelijk kunnen we eens kijken wat er naast onverdoofde castratie allemaal mogelijk is, zonder de balans tussen voor- en nadelen uit het oog te verliezen. Bij dezen wil ik nogmaals verwijzen naar de onderzoeken waarop dit deels gebaseerd is.

Verdoofde chirurgische castratie

Dit alternatief is exact hetzelfde als onverdoofde chirurgische castratie, met dat verschil dat er vóór de castratie een verdovend of pijnstillend middel wordt toegediend. Jammer genoeg kan dit enkel door een dierenarts worden uitgevoerd, wat niet bepaald kostenbesparend werkt. Alsof dat nog niet erg genoeg is, werk je minstens dubbel zo lang aan de biggen dan wat normaal gangbaar is. Vb. Lidocaïne moet 15 minuten inwerken alvorens men tot de ingreep kan overgaan. Omdat een dierenarts ook niet altijd overal aanwezig kan zijn, moeten de biggen opgespaard worden tot op het moment dat dit wel kan. Dat betekent dat de biggen over het algemeen groter zullen zijn en dus meer pijn zullen hebben.

Er loopt nog volop onderzoek in de EU omtrent verschillende methoden van verdoving/pijnstilling. Zowel lokale injectie van een verdovingsmiddel als volledige anesthesie met koolstofdioxide is mogelijk.

Methodes van verdoofde castratie omvatten dus het toedienen van CO2 en/of Lidocaïne-injectie in de testes, gevolgd door de castratie zelf. Een verbeterd dierenwelzijn bij injectie wordt echter in vraag gesteld, aangezien de biggen hierbij meerdere keren moeten opgetild worden, waardoor stress uiteraard geïntroduceerd wordt. Het is zelfs zo dat de preoperatieve stress bij de dieren hoger is dan bij onverdoofde castratie. Ook een injectie per testikel lijkt mij persoonlijk niet erg aangenaam. Daarna moeten de testikels dan nog verwijderd worden en ondanks de injectie, blijft pijn aanwezig. Na de uitwerking van de Lidocaïne, komt de pijn terug tot op het niveau van biggen die onverdoofd gecastreerd werden. Mensen stellen zich dan terecht de vraag of één korte pijn niet beter is dan verschillende fases van stress en pijn.

De nadelen die bij onverdoofde castratie optreden zoals extra vetopbouw en slechte groei, blijven ook bij deze methodes bestaan. Dit alles omvat nog niet eens het gegeven dat er residuen van het geneesmiddel kunnen achterblijven in het lichaam. Iets waar de consument ook liever niks mee te maken heeft.

Uit een bevraging in Noorwegen is gebleken dat het effect van verdoving als goed werd ervaren door 54 procent van de dierenartsen en slechts 19 procent van de varkenshouders. (bron)

Immunocastratie

Men wil er bij immunocastratie dmv. inenting (= vaccinatie) voor zorgen dat seksuele ontwikkeling verhinderd wordt. Even een woordje uitleg.

De dieren worden ingeënt met een eiwit dat gelijkt op het natuurlijke GnRH, een hormoon dat noodzakelijk is voor de seksuele ontwikkeling. Hierdoor worden antistoffen opgebouwd tegen dit eiwit en ook tegen het GnRH. Daardoor wordt de ontwikkeling van de testikels stilgelegd en de seksuele rijping verhinderd. Twee inentingen zijn noodzakelijk met minstens 4 weken tussen (de tweede injectie ten laatste 4 weken voor het slachten).

Ik zie het al… extra werk (heb jij al eens tussen varkens van 100 kg gelopen en er eentje een injectie proberen te geven?) en extra kosten. Maar als we het egocentrisme en materialisme eens laten varen, dan kunnen we nog een gevaarlijk neveneffect toelichten. De kans op zelfinjectie bestaat natuurlijk altijd als er met naalden gewerkt wordt, dus hierbij mag het risico op (tijdelijke) onvruchtbaarheid niet onderschat worden als deze situatie zich eens voordoet.

Als dit product toch ooit op een of andere manier gebruikt wordt, dan moet men rekening houden met het feit dat bepaalde markten (Singapore, Japan, etc…) dit vlees weigeren omdat zij dit beschouwen als chemische additieven die mogelijk slecht zijn voor de gezondheid.

Producten voor immonucastratie zijn overigens nog niet op de markt gekomen in Europa. Het product, niet echt een wondermiddel te noemen, bestaat echter al negen jaar in Australië (product van Pfizer), maar de toelatingsprocedure is in Europa nog niet afgerond. Het wordt in Zwitserland, waar men het product wel al test, in ieder geval wel positief onthaald. De voordelen zijn duidelijk: chirurgische castratie wordt vermeden en alle negatieve aspecten daarvan vallen weg.

Sexen van sperma

Kort gezegd wordt er bij het sexen van sperma voor gezorgd dat enkel X-spermatozoïden overblijven. Daardoor worden enkel zeugjes geboren. De voordelen zijn dezelfde als deze van immunocastratie. De nadelen zijn van financiële en praktische aard. Deze kostelijke techniek staat immers nog lang niet op punt om in praktijk gebracht te worden.

Genetische selectie

Ook bij deze techniek komen de voordelen overeen met deze van immunocastratie. Misschien interessant om wat toe te lichten hoe het in zijn werk gaat.

Indien men genetische merkers kan ontwikkelen voor de componenten die berengeur veroorzaken dan kunnen deze ingezet worden in de selectie van varkens zodanig dat op termijn dieren met risico op berengeurontwikkeling volledig uit de varkenspopulaties verdwijnen.

Zoals je kunt lezen, spreekt men over verdwijnen uit populaties. Ik leg dan al meteen de link naar de natuur rondom ons; wilde populaties. De berengeur bestaat natuurlijk voor een reden (libido opwekken bij vrouwtjes en een sociale functie). Als dit door onnauwkeurigheden plots uitzaait in de natuur, dan zitten we met het probleem dat de mensheid al meerdere keren veroorzaakt heeft.

Daarnaast kan gezegd worden dat ook van deze methode eigenlijk nog geen bruikbare versie beschikbaar is. Er zijn nog geen merkers ontwikkeld en men weet ook niks over de impact op voederconversie en agressief en seksueel gedrag.

Manuele selectie

Er is niet enkel op genetische basis een selectie mogelijk. Bij het fokken kan de selectie ook al gemaakt worden aan de hand van waarneembare feiten. Men fokt selectie na selectie enkel verder met beren waarbij de berengeur gereduceerd is.

Het voordeel is alweer hetzelfde: geen pijn, goeie groei (voederconversie), minder werk en kleiner sterftepercentage tgv. castratie. Het risico op berengeur blijft evenwel bestaan. De karkassen die toch berengeur bevatten, moeten uitgesorteerd worden. De techniek hiervoor staat ook nog niet op punt en zal wellicht een meerkost met zich meebrengen. Ook de opbrengst van het gecontamineerde vlees zal lager liggen. Ten slotte blijft het risico op agressief en seksueel gedrag bestaan. Hiervoor zijn eveneens extra managementsmaatregelen nodig en extra ruimte.

Conclusie

Dit artikel is geschreven om de mensen een duidelijker inzicht te geven over het onderwerp castratie. Vaak zijn mensen niet realistisch als hen gevraagd wordt naar hoe we dit zogenaamde probleem moeten oplossen. Dit komt omdat men niet op de hoogte is van alle belangen die in deze zaak betrokken zijn. Niet enkel de emotionele kant van de zaak mag beschouwd worden. Men moet rekening houden met alles wat ermee samenhangt om een rationeel oordeel te kunnen vellen.

De consument sust alvast zijn geweten door te pleiten voor verdoofde castratie, maar ik ben van mening dat dit lang niet de beste oplossing is.

Tot slot nog even mijn persoonlijke visie accentueren: blijven doorgaan met castratie, tot er een alternatief beschikbaar is dat castratie volledig kan elimineren. Voorlopig vind ik immunocastratie het meest interessante alternatief om in de toekomst naar te streven, als dit tenminste voldoende ontwikkeld is en de risico’s die met zelfinjectie gepaard gaan op een of andere manier kunnen omgekeerd worden. Tot op vandaag kan ik niet zeggen dat de mogelijkheden om op eender welk alternatief over te schakelen realistisch zijn.